نوآوري نظامي و نوآوران دفاع مقدس

 ۲۹ فروردين، روز ارتش مبارك

 پيشرفت و ادامه حيات هر جامعه اي مرهون نوآوري افراد آن جامعه و شكوفايي در عرصه هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، سياسي، نظامي و... است. نگاهي به دستاوردهاي بشر و سير زندگي او بر روي كره خاكي، درك اين واقعيت را به راحتي امكان پذير مي سازد و مشخص مي شود جوامعي كه در اين زمينه تلاش و كوشش بيشتري داشته اند نسبت به ساير جوامع از پيشرفت و تكامل فرهنگي و تمدني بهتري برخوردار بوده اند. تاكنون تعاريف متعددي از مفاهيم نوآوري ارائه شده كه هر كدام از ديدگاه خاصي بوده و محصول پارادايم (چارچوب نگرشي) منحصربه فردي مي باشد. پدر علم مديريت نوين (پيتر دراكر) نوآوري را به عنوان تغييري كه جنبه جديدي از عملكرد را خلق مي كند تعبير كرده است. رابينز مي گويد: نوآوري عبارت است از فرايند اخذ ايده اي خلاق و تبديل آن به محصول يا خدمت مفيد يا روش موثر عملياتي؛ زماني كه مديران در مورد تغيير سازمان هاي خود صحبت به ميان مي آورند و اعلام مي كنند كه در جهت خلاق تر كردن سازمان خود تلاش مي نمايند، منظورشان همان نوآوري است. دو تن از انديشمندان مسائل خلاقيت و نوآوري نيز مي گويند: نوآوري عبارت است از فرايند توسعه و ارائه ايده هاي بديع و نويني كه احتمالاسودمند است.
  با توجه به موضوع اين مقاله كه نوآوري در زمينه نظامي و پيشرفت كشورمان در اين حيطه خاص است و مي خواهيم نوآوري نيروهاي خلاق و مبتكر ارتش جمهوري اسلامي ايران را طي دوران دفاع مقدس و لزوم ادامه اين گونه فعاليت ها و بلكه تسريع در آن را با توجه به فرمايش مقام معظم رهبري در آغاز سال جديد بررسي كنيم، با نگاهي به تاريخچه نوآوري نظامي در جهان وارد مبحث اصلي مي شويم.
  اگر تاريخچه نوآوري در امور نظامي را از گذشته تاكنون مورد بررسي قرار دهيم، متوجه خواهيم شد كه نوآوري در جنگ ها نقشي كليدي را ايفا كرده است و ارتش هايي در سطح دنيا بوده اند كه به رغم اينكه دشمنانشان از تكنولوژي نظامي بسيار بالايي برخوردار بوده و تفوق تكنولوژيك داشته اند، اما با نوآوري و خلاقيت نيروهاي انساني آنان و تغيير قواعد توانسته اند بر دشمنان خود فائق شوند و نتيجه نبرد را به نفع خود رقم بزنند. نمونه بارز اين واقعيت را مي توان در جنگ هاي پيامبر گرامي اسلام(ص) با مشركان مانند غزوه بدر، غزوه خندق و... مشاهده كرد و نمونه هاي متعدد ديگري را در جنگ هاي طول تاريخ جهان يافت. اما بي شك در طول دوران هشت سال دفاع مقدس و مقابله دليرانه نيروهاي جمهوري اسلامي ايران با نيروهاي متجاوز عراقي نيز با توجه به مسائل بين المللي آن زمان و حمايت همه جانبه تعدادي از كشورهاي قدرتمند جهان از عراق و وقوع انقلاب اسلامي در ايران و آماده نبودن نيروهاي نظامي كشورمان، نوآوري و خلاقيت فرماندهان و نيروهاي نظامي تحت رهبري هوشمندانه رهبر كبير انقلاب اسلامي، امام خميني(ره) بود كه زمينه هاي پيروزي و موفقيت مقتدرانه آنان را در عمليات هاي متعدد فراهم كرد. در آن دوران، نيروهاي جمهوري اسلامي ايران با توكل به خداوند، اعتماد به نفس بالاو برخورداري از قدرت تجزيه و تحليل و تصميم گيري خود، توانستند در زمينه هاي سازماندهي، فرماندهي، اطلاعات رزمي، طرح مانور، تاكتيك و... نوآوري و ابتكار عمل داشته باشند و امكان تحركات نظامي با هر مقياس را در مناطق مختلف جغرافيايي كشور امكان پذير كنند. 
  نيروهاي ارتش جمهوري اسلامي ايران از فرماندهان تا پايين ترين رده آنان با نوآوري و ابتكار عمل خود در ابعاد مختلف نظامي (تجهيزاتي، نيروي انساني و تاكتيكي)، پيروزي هاي درخشاني را به دست آوردند كه نمونه هاي زيادي از اين نوآوري را مي توان در بررسي حماسه آفريني هاي فرماندهان و نيروهاي ارتش جمهوري اسلامي ايران مشاهده كرد. 
  شهيد سپهبد علي صيادشيرازي فرمانده نيروي زميني ارتش با نوآوري خود در نحوه فرماندهي نيروهاي نظامي در مقاطع حساس جنگ و استفاده مناسب از نيروي انساني،نوآوري در آموزش تاكتيك عبور از منطقه خطر در شرايط محاصره دشمن، نوآوري در پاكسازي شهرهاي اشغال شده توسط عناصر ضدانقلاب و نيروهاي عراقي، شرايط و زمينه هاي دستيابي نيروهاي جمهوري اسلامي ايران به پيروزي هاي غرورآفرين مانند عمليات فتح المبين و... را فراهم مي كند.(1)
  شهيد سرلشكر منصور ستاري فرمانده نيروي هوايي ارتش با نوآوري و ابتكار عمل خود در نحوه كنترل آتشبار موشك هاك در جريان عمليات بيت المقدس كه اتاق كنترل اين آتشبار از كار مي افتد و مشاهده هواپيماهاي دشمن از طريق دستگاه اسكوپ (صفحه نشان دهنده رادار) باعث سرنگوني بسياري از هواپيماهاي دشمن و فراهم شدن زمينه پيروزي نيروهاي جمهوري اسلامي ايران در آن عمليات مي شود.(2)
  شهيد سرلشكر حسن آبشناسان فرمانده نيروهاي چريكي در مناطق عملياتي جنوب و غرب، با نوآوري خود در نحوه جنگيدن با دشمن ايده انجام عمليات چريكي (نامنظم) را با توجه به اوضاع و احوال مناطق جنگي و تجهيزات و نفرات دشمن ارائه مي كند.(3) او به خوبي دريافته بود كه بهره گيري از جنگ نامنظم عليه دشمن متجاوز از كارايي بالايي برخوردار خواهد بود. بنابراين با طرح اين ايده و آموزش اين شيوه جنگي به افراد باعث پيروزي هاي درخشاني براي نيروهاي جمهوري اسلامي ايران طي عمليات هاي مختلف شد. 
  شهيد سرلشكر خلبان مصطفي اردستاني كه يكي از فرماندهان و خلبانان نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران دردوران دفاع مقدس بود، با نوآوري خود در نحوه بمباران مناطق، نيروها و تجهيزات دشمن باعث نابودي و شكست دشمن در بسياري از مناطق عملياتي مي شود. او با توجه به اينكه نيروهاي عراقي داراي موشك سام 6 بوده اند و با اين موشك، هواپيماهاي جمهوري اسلامي ايران را در ارتفاع بالابه راحتي منهدم مي كرده اند، طرح ابتكاري بمباران در ارتفاع پست (لاوبمبينگ) را ارائه مي دهد و با به كارگيري اين روش پيروزي هاي درخشاني براي خلبانان جمهوري اسلامي ايران به دست مي آيد.(4)
  شهيد سرلشكر مسعود منفرد نياكي فرمانده لشكر 92 زرهي اهواز با نوآوري خود در نحوه عبور از ميدان مين در جريان عمليات بيت المقدس و عبور نيروهاي جمهوري اسلامي ايران از ميدان مين پيش روي خود زمينه پيروزي آنان را در اين منطقه عملياتي فراهم مي كند.(5)
  شهيد سرلشكر ولي الله فلاحي فرمانده نيروي زميني ارتش با نوآوري خود در نحوه عبور از اراضي رملي جلگه خوزستان كه با آگاهي از محدوديت قدرت مانور دشمن در اين اراضي ارائه مي دهد، باعث مي شود كه نيروهاي جمهوري اسلامي ايران با عبور از اين اراضي عمليات طريق القدس را كه منجر به آزادسازي شهر بستان و بيش از 600 كيلومترمربع از مناطق اشغالي پس از بررسي هاي لازم در منطقه طرح ريزي و اجرا كنند. همچنين آن بزرگوار پس از عمليات تپه چشمه در فروردين ماه 1360 جهت اجراي عمليات بعدي (فتح المبين) طرح ابتكاري حفر كانال در زير كانال هندلي عراق را ارائه مي دهد و طرح ريزي مي كند كه اجراي اين طرح در جريان عمليات فتح المبين (فروردين ماه 1361) باعث پيروزي و موفقيت كامل نيروهاي جمهوري اسلامي ايران مي شود.(6)
  شهيد سرتيپ خلبان جوادفكوري با نوآوري در زمينه استفاده از موشك هوا به زمين (ماوريك) متعلق به هواپيماي اف-4 به جاي موشك (تاو) بالگرد به دليل كمبود موشك تاو براي بالگردهاي ارتش جمهوري اسلامي ايران و همچنين طرح ابتكاري در اجراي عمليات 140 فروندي توسط خلبانان ارتش به فاصله فقط 10 ساعت از حمله رژيم عراق به كشورمان و طرح هاي ابتكاري ديگر باعث زمينگير شدن نيروهاي مهاجم عراقي و پيروزي هاي درخشان نيروهاي جمهوري اسلامي ايران مي شود.
  نمونه هاي بسياري از اين موارد در حماسه آفريني هاي ساير فرماندهان و نيروهاي ارتش جمهوري اسلامي ايران طي دوران دفاع مقدس مشاهده مي شود كه الحمدالله با پايان يافتن جنگ و شروع دوران سازندگي نيز نيروهاي ارتش در بخش هاي مختلف زميني، هوايي و دريايي با تلاش و كوشش و نوآوري خود در مسير پيشرفت و شكوفايي كشور گام برداشته اند و اكنون تحت رهبري مدبرانه مقام معظم رهبري و با توجه به فرمايش آن بزرگوار بر امر نوآوري و شكوفايي در كشور همه افراد اين نيروي دلير و استوار جمهوري اسلامي ايران هرچه مصمم تر و باتوان بيشتر راه پيشرفت و شكوفايي را خواهند پيمود.
    پي نوشتها:
    -1 ناگفته هاي جنگ، احمد دهقان، نشر شاهد، 1381
    -2 پاكباز عرصه عشق، انتشارات سازمان عقيدتي سياسي ارتش، 1380
    -3 شير صحرا، عليرضا پوربزرگ، مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1382
    -4 اعجوبه قرن، انتشارات عقيدتي سياسي نيروي هوايي ارتش، 1377
    -5 ردپاي پير، عليرضا پوربزرگ، انتشارات خادم الرضا(ع)
    -6 امير خستگي ناپذير، احمد حسينيا، انتشارات مركز اسناد انقلاب اسلامي و همچنين سيري در جنگ ايران و عراق، محمد دروديان، مركز مطالعات و تحقيقات جنگ